Sizin ebeveyn tutumunuz hangisi?

Anne ve Babanın Tutumları aslında çok değişken ve alanı çok geniş bir konudur. Anne-babanın çocuğunu büyütürken kullandığı tavırlar, tutumlar, davranışlar ve yöntemlerin bütünüdür. Kullandığınız tutum ve davranışlar çocuğunuzun psikolojik gelişimi açısından çok önem taşımaktadır.

Ailede çocuklar ile ebeveyn ilişkisinde temel belirleyici faktör anne ve babanın tutum ve davranışlarıdır. Anne ve babanın çocuklarına karşı sergiledikleri davranış şekilleri, olaylar karşısında sergiledikleri tutumlar, ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin yönünü ve şeklini belirler. Düzgün bir psikolojik yapıya ve karakteri olumlu yöne doğru yönlendirilmiş bir çocuk yetiştirebilmek için anne ve baba tutumları çok ama çok önemlidir.

Anne ve babası ile sağlıklı bir ilişkiye sahip, iletişimi düzgün çocukların genel özelliklerine baktığımızda;

Düşüncelerini rahatça ifade eden,

Düşündüğünü rahatça yapabilen,

Özgürce kararlara alabilen,

Özgüveni son derece yüksek,

Bireysel anlamda hoşgörülü,

Sosyal bilinci yüksek bireyler olarak yetişirler.

Anne ve babalar tarafından çocuklara karşı sergilenen birçok tutumlar ve davranışlar vardır.

Baskıcı ve Otoriter Anne-Baba Tutumu

Aile katı, kuralcı ve disiplinlidir. Çocuğu sürekli baskı altında, bir amaç için yetiştirmeye çalışan, onun isteklerini dikkate almayan bit tutum içinde olan aile modelidir. Anne ve baba veya her ikisinin de otoriter tutumu karşısında, çocuk nazik, dürüst, disiplinli, yardımsever ve dikkatli olmasına rağmen, ürkek, çekingen, kendine güveni olmayan veya çok zayıf, başkalarının etkisi altında kalabilen, duyarlı, korkak, kendi başına iş yapma yeteneği gelişmemiş bir yapıya sahip olabilirler. Bu otoriter yapının yanında çocuğa aslından kurallar çerçevesinde hoşgörülü olup onu daha ılımlı bir şekilde yaklaşıldığında çocuk daha atik ve anlayışlı olacaktır ve her iki tarafta kazanacak ve mutlu olacaktır.

Aşırı Hoşgörülü Anne-Baba Tutumu

Bu tip ailelerde çocuk tek hükmedendir. Aile tüm hayatını çocuğun istek ve arzusuna göre belirler. Aile çocuğa aşırı sevgi gösterirler. Bütün tutumları çocuk merkezlidir. Bu tip ailelerde çocuk ne derse o olur. Böyle ailelerde yetişen çocuklar; bencil, sevgi arsızı, kural tanımayan, doyumsuz kişilik yapılarına sahip olabilmektedirler. Bu çocuklar ev hayatı ve sosyal hayatta geçimsiz, sosyal yönleri zayıf ve benmerkezci bir yapıya sahip bir görünüm çizerler. Çocuğun davranışlarına hiçbir şekilde kısıtlama getirilmez. Çocuk bir başkasına zarar verebilir, birine hakaret edebilir, ders çalışmaya bilir, yemek yemeye bilir ama anne baba çocuğa yaptırım uygulamaz, çocuk tamamen istediği şekilde davranır. Bu tutum bir ailede sürekli olmasa da bazen çevremizde görebiliriz. Örneğin; bir çocuğunun yanlış yaptığını bilmesine rağmen müdahale edilmeyen, yaptırım uygulanmayan durumlar gözlemişizdir. Ev gelen misafire tükürmekten tutunda çeşitli hakaretlere varan kelimeler kullanan çocukların genelde gülerek karşılanması, çocuk işte deyip geçiştirilmesi bu tutuma örnek teşkil eder. Ancak bizim çocuk diye geçiştirdiğimiz durumlar çocuğun kişilik yapısını oluşturmaktadır. Hoşgörü kavramı yaptığı yanlış davranışları karşı yıkıcı bir etki yapmalıdır ki çocuk ve ebeveyn arasında olumlu bir ilişki oluşmalıdır. Hoşgörü kavramı çocuğun gösterdiği olumlu davranışlar esnasında gösterilip pekiştirilmeli ve gösterdiği yanlış tutum ve davranışlar karşısında hoşgörülü olup bu davranışlar kesinlikle pekiştirilmemelidir.

Kararsız ve Dengesiz Anne-Baba Tutumu

Bu tip aileler genellikle anne ve babanın iyi anlaşamadığı ve her iki tarafın da baskın karaktere sahip olduğu ailelerdir. Anne / babanın çocukla ilgili bir konuda ak dediğine, diğeri kara diyebilmekte çocuk hangisine bakacağına, hangisine uyacağına karar verememekte çoğunlukla kararsız kalarak herhangi bir tepki vermemeyi tercih etmektedir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar genellikle kararsız, her türlü etkilenmeye açık, tutarsız, çabuk karar değiştirebilen çocuklardır. Aynı zamanda duygusal açıdan sakat bir yapıya sahip olmaları da mümkündür. Kararlar paralel bir çizgi üzerinde gitmediğinde verilen kararın çocuk açısından bir önemi yoktur ve çocuk için gelip geçici bir tutum-davranış oluşmaktadır. Aile üyeleri kararlılıklarını çocuğun ve kendi aile yapısının çerçevesinde makul olabilecek şekilde vermelidir ve büyün aile üyeleri aynı tutum ve davranışı uygulamalıdır.

Aşırı Koruyucu Anne-Baba Tutumu

Çocuğun her an kontrol altında tutulduğu, aşırı ilgi ve alaka gösterildiği, zarar gelebilir endişesi ile gündüzleri bile sokağa çıkması bile istenmediği veya kısıtlandığı aile tipidir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar, aileye aşırı bağımlı, özgüveni olmayan, duygusal açıdan zayıf, sıkıştırıldığında başkalarına suç atabilecek yapıda olabilmektedirler. Bu bağımlılık hali genelde ömür boyu sürmekte ve ailesinden gördüğü şeyleri eşinden de beklemektedirler. Çocuğunuza kısa ama zor almayan sorumluluklar verin ve kendiyle barışık olmayı öğretin. Aman düşer aman bir şey olur düşüncesiyle yaklaşmayın ve bırakın deneyerek doğru-yanlış davranışı bulmak için çabalasın.

Tutarsız Anne-Baba Tutumu Tutumu

Bu tip ailede genelde kurallar yok anlık çözümler, anlık kavgalar ve anlık mutluluklar vardır. Çocuk için konulan kuralların bazen çok katı bir şekilde uygulandığı, bazen de hiç yokmuş gibi davranıldığı tutumlar; çocukta güvensizlik, kurallara karşı kayıtsızlık,  çözümün parçası olmayı reddetme,  kararsız ve kişiliksiz karakter yapısı meydana gelebilmektedir. Kurallar haritası çizilmemiş bir çocuk tutum ve davranışları özümseyemez ve kabullenemez dolayısıyla anlık kararsızlıklar ve yanlışlar yapacaktır. Kurallar haritası çizilip çocuğa en uygun şekilde doğru-yanlış tutum ve davranış aşılanmalıdır ve çocuğun karşılaştığı durumlar ile özdeşleştirilip çocuğa yansıtılmalıdır.

Reddedici Anne-Baba Tutumu

Çocuğun aslında istenmediğini hissettirmek ve çocuğa karşı düşmanca tutumlar beslemek olarak tarif edilebilir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklarda kendisinden daha zayıf olanı ezme, tüm çevresine karşı nefret besleme, kimseye güvenememe, çevresindekilere düşmanca tutum sergileme düşüncelerine sahip olabilirler. Her istekleri sebepsiz bir şekilde kabul edilmediğinden dolayı yargılama özelliği gelişmez ve karşısında ki insanlara emredici tavırlar sergilerler. İstekler çocuğa anlaşılır bir şekilde anlatılıp neden kabul edilip-edilmeyeceği vurgulanmalıdır. Eğer çocuk  ısrarcı bir tavır üstleniyorsa bir kez daha net bir şekilde durum anlatılıp konu kapatılmalıdır ki ailenin bu konu hakkında net bir tavrının olduğunu çocuk özümseyebilsin. Bu şekilde çocuk olabilir ya da olmayabilir kavramlarını sebepleriyle beraber öğrenir.

Mükemmeliyetçi Anne / Baba Tutumu

Bu tip aileler genellikle kendilerinin yapamadıklarını, yaşayamadıklarını çocuklarından bekleyen, biraz egosu yüksek ailelerdir. Genellikle benmerkezci bireylerin oluşturduğu bu ailelerin çocuklarında; yaptığı işi beğenmeme, yetersiz olduğu duygusu, devamlı olarak başkalarını mutlu etmeye çalışma duyguları görülebilir. Öncelikle aileler çocuklarını tanımalıdırlar ve bunun ile birlikte çocuklarının sınırlarını bilmelidirler. Çocukların yaptıkları ve yapamadıkları tavırlar ve davranışlar olabilir. Bu davranışları zorlamak yerine yapabileceği davranışlar üzerinde durulup pekiştirme sağlanmalıdır

Ayrımcılık Yapan Anne-Baba Tutumu

Anne ve babanın veya her ikisinin de ayrımcılık yapmadıklarını söylemelerine rağmen çocukları arasında ayrımcılık yapmaları, sevdikleri çocuklarını, diğerlerinden ayırarak kayırmaları sonucu kayırılan ve dışlanan çocuklarda duygusal kırıklıklar oluşur. Birbirlerine düşman olurlar. Aileler aynı mesafede ve aynı koşulda çocuklarına yaklaşmalıdır. Ailenin çocuklarına karşı tutumlar ve davranışları farklı olduğu zaman çocuklar farklılaşmaya başlarlar ve buda kişiliklerinde büyük farklılıklar oluşturmaktadır. Çocuklar bir bütündür bir ailedir. Aile üyeleri çocuklarına aynı mesafede ve aynı ölçüde yaklaşmalıdır.

Sonuç olarak anne ve babanın tutumu çocukların gelişiminde, kişilik oluşumunda çok büyük öneme sahiptir. Çocuk yetiştirirken, çocuklara rol model olurken şunu asla ve asla unutmamalısınız. Çocuk sizden ne görürse onu yapacaktır. Siz demokratik, hoşgörülü, insan sevgisi ile dolu, anlayışlı olur ve öyle davranırsanız, çocuğunuz da aynen size benzeyecek ve ilerde sizin gibi davranacaktır.

Yaşam Kişisel Gelişim ve Danışmanlık Merkezi 

Psikolog Birce ARIKAN                                                                      

Psikolog Cem KUTLUHAN



Yazıyı paylaşın

Yazı için yorumunuz