Bitmemiş işler ya da diğer adıyla zeigarnik etkisi

İlk olarak 1900’lerin başında fark edilen ve gündeme gelen bu kavram birçok araştırmaya da konu olmuştur. Rus pskiyatr ve psikolog olan Bluma Wifona Zeigarnik’in adıyla anılmaktadır.

1920’lerde Zeigarnik bir grup psikolog arkadaşıyla beraber bir restorana gider ve siparişlerini verir. Siparişi, tek bir garson almıştır. Daha şaşırtıcı olanı ise hiçbir siparişi kaydetmemiş olmasıdır. Garson hiçbirinin siparişini unutmadan eksiksiz ve yanlışsız olarak getirmiştir. Grup, yemeklerini yemiş ve restorandan çıkmıştır.

Ziegarnik restoranda şalını unuttuğunu fark eder ve geri döner. Kendilerine servis yapan garsonu bulur ve şalını görüp görmediğini sorar. Garson ne kendisini ve ne de şalını hatırlamaktadır. Hatta o kalabalık psikolog grubunu bile hatırlamamaktadır. Bu durumu çok şaşırtıcı bulan Zeiganik garsona bunca siparişi aklında nasıl tuttuğunu sorar. Garsonun psikoloğa söylediği tek şey, siparişleri aklına yazıp, yemeklerin ilgili kişilere ulaştırılmasını sağladıktan sonra siparişleri aklından sildiğidir. Bu durum Zeigarnik’in çok ilgisini çeker ve yaptığı çalışmalarla şu sonuca ulaşır: Bitirilmemiş, sonlandırılmamış işler, zihni daha fazla meşgul etmektedir. İş bitince, zihin bu meşguliyetten kendini kurtarmaktadır.

Daha sonraları birçok araştırmaya konu olan bitmemiş işler teorisi aslında tabir yerindeyse zihnimize adeta birer çivi gibi çakılı kalan plan, proje ve işleri anlatmaktadır. Örneğin öğrenciler ders çalışma planı hazırlar. Ve kendine söz verir; ilk pazartesiden itibaren bu çalışma planına uymaya başlayacaktır. Başlar da, ama iki-üç gün uyguladıktan sonra sapmalar başlar plandan. Ve devam ettirmez, yarım bırakır. Ya da diyet listesi hazırlar bazılarımız ve haftanın ilk günü diyetine başlayacak, sıkı bir şekilde uyacak, hedeflediği kiloya gelecektir. Diyete harfiyyen uyulan birkaç günden sonra, tamamen rafa kalkar her şey. Ve yine yarım kalır diyet. Başka birimiz bayram öncesi derin temizliğe başlayacaktır. Ama hafta başında başlamayı tercih eder. Dip köşe evini iyice temizleyip misafirlerini gönül rahatlığıyla ağırlamayı hayal etmektedir. Öyle derin bir temizliğe girişilmiştir ki, ilk gün belki de yalnızca mutfak dolapları silinebilmiştir. Dip köşe temizlik te altından kalkılamayacak bir yük olup yarım bırakılmıştır. Bitirilmemiş tüm bu işler sırtımıza yük olmuştur ve biz planlarımızı veya hedeflerimizi düşünmeye fırsat bulduğumuz anlarda olanca ağırlığıyla bizi adeta ezmekte, zihnimizi meşgul etmektedir. Çünkü ertelemekteyizdir işlerimizi. Ve erteleyip te bir türlü tamamlayamadığımız işler, planlarımızı uygulamaya almadığımız her gün, daha da büyümekte bir çivi gibi zihnimizi rahatsız etmektedir.

Peki bu durumdan kurtulmanın yolu yok mudur? Sorunun çözümü nedir?

Elbette ki vardır. Büyük hedeflerimizi günlere veya kolay başarılacak küçük hedeflere bölmek. Ve de en önemlisi en kolay başaracağımız adımdan başlayarak kendi zihinsel motivasyonumuzu sağlamak.

Başardığınız her aşama size ödül ve diğer adım için güç kaynağı olacaktır. Hedeflerine her seferinde biraz daha yaklaştığını fark eden zihniniz bir yandan bir sonraki adım için güç toplarken, diğer yandan da kendini batık çivi gibi rahatsız eden bitmemiş işlerinden birer birer kurtulacaktır.

Ümmühan YAPAR
Uzman Psikolojik Danışman

 



Yazıyı paylaşın

Yazı için yorumunuz